EHBO voor baby's: wat elke ouder moet kunnen

Waarom baby-EHBO anders is

Een baby is geen kleine volwassene, en dat verschil is nergens zo belangrijk als bij eerste hulp. De luchtweg van een baby is zo smal als een rietje, de huid is dunner en verbrandt sneller, en een baby kan niet vertellen wat er aan de hand is; je moet het zien. Tegelijk is de kans dat je ooit eerste hulp moet verlenen aan je eigen kind reëel: verslikking, een val en een verbranding aan hete thee zijn de klassiekers van het eerste levensjaar. De goede boodschap is dat de belangrijkste handelingen goed te leren zijn en dat snel en rustig handelen in de eerste minuten vrijwel altijd het verschil maakt. Dit artikel zet de situaties op een rij die je als ouder wilt kennen vóórdat ze gebeuren. Lees het nu, niet pas als het nodig is, en overweeg daarna serieus een praktijkcursus, want handelingen als borstcompressies leer je met je handen, niet met je ogen.

Verslikking: vijf klopjes, vijf borstcompressies

Hoest je baby krachtig en huilt hij, laat hem dan vooral zelf hoesten; dat is het meest effectieve mechanisme dat er is. Grijp in zodra het hoesten geen geluid meer maakt, je baby niet meer kan huilen of blauw aanloopt. Leg je baby met het gezicht naar beneden op je onderarm, met het hoofd lager dan het lijfje en je hand onder de kaak als steun, en geef maximaal vijf stevige klopjes met de hiel van je hand tussen de schouderbladen. Helpt dat niet, draai je baby dan om en geef met twee vingers maximaal vijf neerwaartse drukken op het midden van het borstbeen, net onder de tepellijn. Wissel deze twee series af tot het voorwerp loskomt. Geef een baby onder de één jaar nooit buikstoten zoals bij oudere kinderen; de organen liggen daarvoor te kwetsbaar. Raakt je baby buiten bewustzijn of komt het voorwerp niet los, bel dan 112, zet de telefoon op de luidspreker en volg de instructies van de centralist.

Brandwonden: eerst water, de rest komt later

De meest voorkomende brandwond bij baby's is geen open vuur maar een omgestoten kop thee of koffie, vaak over schoot en armpjes heen. De regel van de Brandwondenstichting is simpel en letterlijk levensbelangrijk: eerst water, de rest komt later. Koel de brandwond tien tot twintig minuten onder zacht stromend, lauw kraanwater; niet ijskoud, want een baby koelt zelf snel af. Trek kleding die niet aan de wond plakt voorzichtig uit, maar laat vastzittende kleding zitten. Smeer er niets op, geen zalf, geen boter, geen tandpasta, en prik blaren nooit door. Dek de wond na het koelen losjes af met plastic huishoudfolie of een schone, niet-pluizende doek. Ga naar de huisarts of spoedeisende hulp bij elke brandwond met blaren, elke brandwond in het gezicht, op handen of in de luiergebied, en eigenlijk bij elke twijfel: bij baby's is een klein oppervlak al snel een groot deel van het lichaam.

Gevallen: wanneer is een val een alarm

Vrijwel elke baby valt ooit, van de bank, de commode of gewoon om, en vrijwel altijd loopt het goed af. De kunst is de uitzonderingen herkennen. Huilt je baby direct na de val flink en is hij daarna weer gewoon zichzelf, drinkt hij en beweegt hij normaal, dan mag je gerust zijn en volstaat een dag extra opletten. Bel wel direct de huisarts of 112 bij deze alarmsignalen: je baby raakt bewusteloos, ook heel kort, wordt suf of juist ontroostbaar, braakt meerdere keren, beweegt een arm of been niet meer normaal, of er komt vocht of bloed uit neus of oor. Ook een bomberende fontanel of een huil die anders klinkt dan je kent zijn redenen om te laten kijken. Twijfel je, bel dan gewoon; huisartsen kijken liever tien keer naar niets dan één keer te laat. Laat je baby na een flinke val op het hoofd de eerste uren niet onbewaakt slapen zonder af en toe te checken of hij normaal reageert.

Koorts: onder de drie maanden altijd bellen

Koorts is bij kinderen meestal onschuldig, maar bij jonge baby's geldt een aparte regel die elke ouder moet kennen: heeft een baby jonger dan drie maanden een temperatuur van 38 graden of hoger, dan bel je altijd direct de huisarts, ook midden in de nacht en ook als je baby verder niet ziek oogt. Het afweersysteem is op die leeftijd nog zo onrijp dat een ernstige infectie zich kan verstoppen achter een mild beeld. Meet bij een baby rectaal, want dat is op deze leeftijd de enige betrouwbare methode. Boven de drie maanden kijk je vooral naar hoe je kind erbij ligt in plaats van naar het getal: sufheid, ontroostbaar huilen, kreunen, slecht drinken, minder natte luiers, snelle of moeizame ademhaling en niet-wegdrukbare vlekjes op de huid zijn stuk voor stuk redenen om direct te bellen. Geef nooit op eigen initiatief medicijnen aan een baby onder de drie maanden en houd een ziek kind luchtig gekleed; extra dekens houden de warmte juist vast.

Dit hoort in je EHBO-doos voor een baby

• •Digitale rectale thermometer plus glijmiddel; dat is de enige betrouwbare meting bij een baby
• •Fysiologisch zout in ampullen voor neusje en het spoelen van oogjes of wondjes
• •Steriele gaasjes, niet-pluizend verband en huidvriendelijke pleisters in kindermaten
• •Plastic huishoudfolie om een gekoelde brandwond losjes af te dekken
• •Zuigelingenparacetamol in zetpilvorm, alleen te geven na overleg met huisarts of consultatiebureau
• •Een kaart met noodnummers: 112, huisarts, huisartsenpost en jullie eigen adres voor de oppas

Bewusteloos of geen ademhaling: bel 112 en start

Het scenario waar elke ouder liever niet aan denkt, verdient juist daarom een vaste plek in je hoofd. Reageert je baby niet op aanspreken en zachtjes prikkelen, roep dan om hulp en bel 112, met de telefoon op de luidspreker naast je. Kijk maximaal tien seconden of de borstkas beweegt. Ademt je baby niet normaal, start dan met vijf voorzichtige beademingen waarbij je met je mond neus en mond van de baby tegelijk omsluit, gevolgd door dertig borstcompressies met twee vingers in het midden van de borst en daarna afwisselend twee beademingen en dertig compressies. Bij baby's begin je dus met beademen, anders dan bij volwassenen, omdat zuurstofgebrek bij hen bijna altijd de oorzaak is. De centralist van 112 praat je er stap voor stap doorheen tot de ambulance er is. Dit is bij uitstek de handeling die je één keer fysiek geoefend wilt hebben; op een oefenpop voelt het meteen logisch, uit een tekst nooit.

Volg een cursus, en niet alleen jij

Alles in dit artikel wordt vele malen effectiever na één avond oefenen op een babyreanimatiepop. Het Rode Kruis en het Oranje Kruis bieden door heel Nederland korte cursussen Eerste Hulp aan Baby's en Kinderen aan, vaak in een paar uur of één avond, en veel consultatiebureaus en kraamzorgorganisaties organiseren er zelf ook. Er bestaan zelfs compacte reanimatieworkshops speciaal voor aanstaande ouders, wat een uitstekend moment is omdat je agenda daarna een stuk voller wordt. Belangrijk: stuur niet alleen jezelf. De partner, opa's en oma's die vaak oppassen en de vaste oppas zijn er statistisch net zo vaak bij als jij wanneer er iets gebeurt. Maak er desnoods een gezamenlijk uitje van. Herhaal de cursus elke paar jaar, want richtlijnen veranderen en handelingen zakken weg. Zie het als de rookmelder onder de vaardigheden: je hoopt hem nooit nodig te hebben, en juist daarom wil je dat hij het doet.

Voorbereid zijn is geen bangmakerij

Je kunt niet elk ongeluk voorkomen, en dat hoeft ook niet; builen en schaafwonden horen bij opgroeien. Waar het om gaat is dat de ernstige momenten zeldzaam zijn én dat jij op die zeldzame momenten weet wat je moet doen. De combinatie werkt: een huis dat op orde is via de checklists in deze app maakt de kans op een ernstig ongeluk klein, en een ouder die de basisstappen kent maakt de gevolgen klein als het toch gebeurt. Hang de lijst met noodnummers op de koelkast, zet de huisartsenpost in je favorieten, plan die ene cursusavond in en lees dit artikel over een half jaar nog eens terug, want de risico's schuiven mee met de leeftijd van je kind. Daarna mag je het met een gerust hart weer loslaten. Voorbereid zijn is geen teken van angst; het is precies het tegenovergestelde, want wie weet wat hij moet doen, kan ontspannen genieten van alles wat gewoon goed gaat.